0131 Hervormde Gemeente Groenlo 1684 - 1992 
0131
Hervormde Gemeente Groenlo 1684 - 1992
Inleiding
De hervormde kerk in Nederland
De hervormde gemeente te Groenlo
 Het kerkgebouw sluiten
0131 Hervormde Gemeente Groenlo 1684 - 1992
De St. Calixtuskerk is een laat-gotische pseudobasiliek. Volgens Tibus zou er al in 1246 een kerspelkerk aanwezig zijn geweest, welke vermoedelijk gesticht zou zijn door de H. Ludgerus of één van zijn opvolgers in de vereniging met de Widukinsche familie. In oorkonden uit 1381 en 1387 wordt de H. Calixtus als patroon der kerk genoemd.
De eerste kerk is vermoedelijk een houten gebouw geweest. De huidige kerk is vervaardigd van o.a. baksteen, tufsteen en Baumbergersteen.
De kerk bestaat uit een ingebouwde toren, een driebeukig schip, waarvan de middenbeuk door de zuilen is gescheiden, een enkelvoudig koor, een nevenkoor of kapel aan de noordzijde van het koor, in het verlengde van de zijbeuk.
Het schip is gebouwd in de 14e of 15e eeuw en voltooid in de 16e eeuw. Later werd het schip naar het oosten verbreed. Volgens E.H. ter Kuile is het schip later dan de toren tot stand gekomen. In de 14e eeuw (1371) is men bezig met de bouw van de toren. Gheze, echtgenote van Johan Haghen, schonk in 1371 7 gouden en 3 zilveren plakken voor "timmering' van de toren.
Het koor, de noorder kapel en de traptoren behoren tot één periode. Terwijl men bezig was met het schip heeft men eerst het koor en de zijkapel voltooid; in 1470 gaf Gijsbert, heer van Bronckhorst en Borculo een hooimaat "de Peddenhorne", gelegen bij de beekmaat te Beltrum ter voltooiing van het koor.
Toen de kerk eenmaal gereed was bleek er door de eeuwen heen heel wat aan gerestaureerd te moeten worden. Bij de restauratie van 1946 overwoog men zelfs een nieuwe kerk te bouwen.
Het restaureren van de kerk kostte geld; de hervormde gemeente kreeg daartoe vanaf 1658 een subsidie van f. 75,00 van de magistraat uit vicarieën en tweemal besloot de magistraat de inkomsten uit vicarieën af te staan om de kerk te kunnen repareren en te onderhouden. In 1675 werden de inkomsten uit de vicarieën St. Crucis en St. Mariae afgestaan en in 1705 de inkomsten uit de vicarie St. Antonii.
De eerste op papier beschreven restauratie was een in 1672 gehouden restauratie welke noodzakelijk was geworden door de verwoesting van de kerk na het beleg van de stad door de Munsterse bisschop.
In 1722 blijkt uit de notulen van de magistraat, dat ondanks een restauratie uitgevoerd in 1718, de kerk in verval raakte.
In het jaar 1755 wordt melding gedaan van het feit dat de kerk zich in goede staat bevindt, twee jaar later wordt er weer een restauratie uitgevoerd.
In het jaar 1783 blijkt de kerk in een dusdanige deplorabele toestand te zijn geraakt dat men advies vraagt aan de architecten H. Pedersen en T. Wittenberg. In een enquête gehouden in 1808, wordt vermeld dat de Hervormde gemeente in het bezit is van "een oude holle kerk die veel onderhoud kost". In 1921 blijkt dat de buitenmuren in een slechte staat zijn en zal men op korte termijn tot restauratie over moeten gaan, deze korte termijn zal nog tot 1946 duren. In de tussentijd is de kerk zwaar beschadigd geraakt door een vliegtuigbom die op 24-2-1945 de zuidzijde verwoestte. De restauratie in 1946 werd uitgevoerd onder leiding van de architect J. Jans uit Almelo; het bleek geen gemakkelijke restauratie te zijn. Bij de uitvoering van de restauratie stortten tekens delen van gewelven in, vooral in de middenbeuk, veroorzaakt door het feit dat het gebouw ontwricht was en met name het schip, ten gevolge van onvoldoende schoring der muren tegen de druk der gewelven.
Tijdens deze restauratie maakte men gebruik van een houten noodkerk, de latere "zaeihuve", die in de tuin van de pastorie was geplaatst. Een 2e grote restauratie volgt in het jaar 1963, deze keer onder leiding van architect Korswagen uit Driebergen. Deze restauratie bleek nodig te zijn wegens slecht uitgevoerd leidekkerswerk.
Niet alleen de kerk had veel onderhoud nodig, de toren ook. In 1720 kunnen we in de notulen der magistraat de eerste vermelding van een torenrestauratie vinden. In 1736 wordt het gehele onderhoud van de toren voor 6 jaar uitbesteed aan H. Harmsen.
Blikseminslag is twee keer de oorzaak van een restauratie; in 1836 worden toren, orgel een uurwerk zwaar beschadigd. Het klokkenbrons wordt verkocht om de toren te kunnen restaureren. In 1888 wordt de toren ten tweede male beschadigd. Het carillon wordt in 1953 in de stadstoren aangebracht.
In de kerk zijn enige muurschilderingen aanwezig. In 1865 werden door Van Kellen de eerste muurschilderingen ontdekt en wel op de achtermuur en de zuidelijke zijgang. In 1941 ontdekte C. Plieger muurschilderingen op de zuidmuur in het koor, op de oostmuur van de zuidbeuk en op de noordwand der noorderzijbeuk.
De preekstoel welke zich in de kerk bevindt werd in 1822 vervaardigd door J. van der Kes uit Lochem.
De kerk is van oorsprong een rooms katholieke kerk maar vanaf 1597 is de kerk met enkele tussenpozen in handen van de hervormden. In 1796 wordt bepaald dat de kerktoren in het bezit komt van de magistraat. Deze verdeling wordt in 1798 veranderd, het kerkhuis wordt aan beide kerkgenootschappen toebedeeld, toren, klokken en uurwerk aan de magistraat. Het gemeenschappelijk gebruik door beide partijen werd afgewezen.
In 1984 is door W. Meulenkamp in opdracht van de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland een inventarisatie van de kerk van Groenlo gemaakt. Hierin worden kerk en in de kerk aanwezige kunstvoorwerpen uitvoerig beschreven met foto's zie inv. nr. 307.
De pastorie
Verenigingsgebouwen
De kerkenraad
De predikant
De ouderling en de diaken
Het orgel, de organist en de orgeltrapper
De kerkmeester
De koster
De deurwaarder
De schoolmeester en matresse
Kerkvoogden en notabelen
Vicarieën
Het kerkzegel
Het begraven
Gedeponeerde archieven
Lotgevallen van het archief
Bronvermelding
Bijlagen bij de inleiding
Inventaris
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Diakenen van de Hervormde Gemeente Groenlo