erfgoedcentrum achterhoek liemers

Archief in beeld

De Rabobank Graafschap Midden en zijn rechtsvoorgangers.

 

Met de industriële revolutie van het begin van de 19e eeuw startte een stroom nieuwe uitvindingen. Het werd de motor voor veranderingen in een samenleving. De sterk opkomende industrie stak de landbouw naar de kroon als drijvende economische kracht, maar veranderde ook haar karakter. Prikkeldraad en kunstmest hadden in de Noord Amerika (VS) op grote schaal prairies in graanakkers omgevormd.36 Oogsten die verveelvoudigden konden worden geëxporteerd naar Europa. Ook de handel groeide namelijk sterk doordat stoomschepen en –treinen de transportkosten halveerden, de goudstandaard voor stabiele wisselkoersen zorgde (door een vast gewicht aan goud als economische rekeneenheid) en Europa relatief weinig grote conflicten kende.De import van het goedkope Amerikaanse graan zorgde in de veel kleinschaliger Europese landbouw voor overschotten en dalende prijzen. Veel kleine Europese boeren konden daardoor de kosten van hun krediet niet meer betalen. Dat krediet moest de tijd tot de oogst overbruggen omdat het vermogen in het bedrijf zat. Voor dat krediet waren boeren aangewezen op lokale afnemers omdat de handelsbanken in de steden de kredietwaardigheid van boeren niet konden beoordelen en het risico van een onzekere oogst niet aandurfden. Afnemers buitten hun monopolie uit door hoge rentes te vragen. Daarnaast liepen pachtverplichtingen gewoon door. Bovendien kreeg de kleinschalige boterproductie concurrentie: betere industrieel geproduceerde Deense boter en vanaf 1869 Nederlandse margarine.
Gegijzeld door hun (te) dure crediteuren konden veel boeren dus niet investeren in betere en grootschaliger productie en niet concurreren tegen de goedkopere import. Op deze ongewenste situatie wees in 1886 de Staatscommissie voor de Landbouw.Boeren hadden dus belang bij vernieuwingen, maar ook de landadel: zij verpachtte veel landbouwgronden en was lid van de provinciale Maatschappijen van Landbouw. Daarom richtten zij, samen met meer idealistisch gedreven notabelen, de eerste landbouwcoöperaties naar Deens en Duits voorbeeld op. Ook op financieel gebied was verandering nodig en hier schoot de coöperatie voor het eerst wortel in Duitsland. Hermann Schultze-Delitzsch richtte in 1862 de Volksbank Darmstadt op als coöperatieve bank voor handwerkslieden, nadat hij in 1849 de eerste handwerksliedencoöperatie had opgericht, voor schoenmakers.43 Plattelandsburgemeester Friedrich Wilhelm Raiffeisen probeerde de armoede onder boeren te bestrijden met een liefdadigheidsvereniging. Die wijzigde hij in 1864 in een coöperatieve spaar-leenvereniging, toen hij besefte dat de veranderingen duurzaam moesten zijn. De ‘Heddesdorfer Dahrlehnskassen-Verein’ was de eerste coöperatieve bank die spaargelden aantrok en tegen billijke tarieven uitleende aan kredietvragers.
Het zou nog ruim dertig jaar duren voordat in Nederland de eerste kredietcoöperaties volgens de principes van Raiffeisen werden opgericht: in 1895 in Naaldwijk (deels volgens Raiffeisen), 1896 in Lonneker (gecombineerde Landbouwersbank en handels-vereniging) en 1897 in Geldrop en in Angerlo.

 

In 2005 ontstaat de Rabobank Graafschap-Midden uit de fusie tussen de Rabobanken Doesburg-Giesbeek en Omstreken, Doetinchem en Omstreken, Wehl en Omstreken en Zelhem. Inclusief de rechtsvoorgangers van deze banken kende Rabobank Graafschap Midden in totaal 9 rechtsvoorgangers die hun oorsprong kenden tussen 1897 en 1930. Eén van hen was de Coöperatieve Boerenleenbank te Angerlo, één van de eerste Boerenleenbanken in Nederland. Tijdens de bewerking van dit archief is de archiefvormer in 2015 gefuseerd met Rabobank Graafschap-Zuid tot Rabobank Graafschap.

De taken zijn de volgende: Uitoefening bankbedrijf in de zakelijke- en particuliere markt; oorspronkelijk alleen (landbouw)kredietcoöperatie, vanaf het begin van de 20e eeuw breidde de dienstverlening aan particulieren zich geleidelijk uit van spaarbank en kredietverlening naar betalingsverkeer, effectenbemiddeling, verzekeringen en reizen.

Openbaarheid: Het archief is beperkt openbaar vanwege de aanwezigheid van klantgegevens, personeelsgegevens en nog vertrouwelijke beleidsonderwerpen. Raadpleging of gebruik van de archiefbescheiden en  vervaardigen van reproducties van de archiefbescheiden is, tot openbaarwording, uitsluitend mogelijk na voorafgaande schriftelijke toestemming van de archiefvormer die deze bevoegdheid mandateert aan de Streekarchivaris.

Bekijk de archieftoegang.