Lezing: De Joodse ‘onmisbaren’
Een statige villa aan de Ds. van Dijkweg in Doetinchem verbergt een geschiedenis die bijna niemand meer kent. Achter deze gevel speelde zich een uitzonderlijk en nauwelijks belicht hoofdstuk van de Jodenvervolging in Nederland af. Op donderdag 28 mei organiseert het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers een lezing waarin historicus Martijn Veenhuijsen het verhaal vertelt van de Joodse ‘onmisbaren’ en het zogeheten Plan-Frederiks.
Foto links: Villa Bouchina in Doetinchem. Bron: Doetinchemherdenkt
Plan-Frederiks
Terwijl treinen vol Joodse Nederlanders richting de concentratie- en vernietigingskampen vertrokken, werd voor een kleine, geselecteerde groep een uitzondering gemaakt. In het zogeheten Plan-Frederiks probeerden hoge Nederlandse ambtenaren, met medewerking van de Duitse bezetter, Joden die als maatschappelijk ‘onmisbaar’ golden te beschermen tegen deportatie. Zij werden ondergebracht in onder meer Villa Bouchina in Doetinchem en Huize de Biezen en de Schaffelaar in Barneveld. Wat volgde was een bestaan tussen relatieve veiligheid en voortdurende dreiging.
Fundamentele vragen
Het plan bood bescherming, maar riep tegelijkertijd fundamentele vragen op over willekeur, privilege en de manieren waarop mensen probeerden te overleven. Uiteindelijk werden ook de bewoners van de tehuizen gedeporteerd. Toch overleefde vrijwel de hele groep de oorlog, omdat zij in Theresienstadt opnieuw een uitzonderingspositie kregen.
Jo Spier
Het persoonlijke verhaal van illustrator Jo Spier, die met zijn gezin in Villa Bouchina verbleef, laat zien hoe ingewikkeld de positie van deze groep was na de oorlog. Zijn keuzes tijdens de oorlog — waaronder zijn bijdrage aan een propagandafilm in Theresienstadt — werden hem na de oorlog niet altijd in dank afgenomen. Zijn ervaringen tonen hoe ingewikkeld de morele oordelen waren over mensen die bescherming hadden gekregen, en hoe snel dit verhaal in de vergetelheid is geraakt.
Over de lezing
Tijdens deze lezing brengt Martijn Veenhuijsen dit vrijwel vergeten verhaal terug naar de plek waar het zich heeft afgespeeld. De lezing nodigt uit om met nieuwe ogen te kijken naar een geschiedenis die zich letterlijk om de hoek heeft voltrokken.
U kunt zich aanmelden via het aanmeldformulier door op de onderstaande knop te klikken.
Over de spreker
Martijn Veenhuijsen is historicus en gespecialiseerd in koloniale geschiedenis, slavernijgeschiedenis en de Tweede Wereldoorlog. In zijn werk richt hij zich op de doorwerking van het verleden in de hedendaagse samenleving en op perspectieven die lange tijd onderbelicht zijn gebleven. Meer informatie is te vinden op www.martijnveenhuijsen.nl
Praktische informatie
Datum: Donderdag 28 mei 2026
Tijd: 19.30 uur (inloop vanaf 19.00 uur) tot circa 21.30 uur
Locatie: Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers, gebouw ’t Brewinc, IJsselkade 13, Doetinchem
Toegang: gratis
Parkeren: Parkeren | Gemeente Doetinchem
